แอร์ระเบิดเกิดจากอะไร แล้วป้องกันได้อย่างไร
แอร์ระเบิดเกิดจากอะไร แล้วป้องกันได้อย่างไร
ท่านคงเคยได้ยินข่าวเรื่องช่างแอร์โดนแอร์ระเบิดใส่บาดเจ็ด ขาขาด แขนขาด บางรายถึงขั้นเสียชีวิตก็มี อันตรายแบบนี้เกิดขึ้นอยู่ทุกๆ ปี จากหลากหลายสาเหตุทั้ง แอร์ระเบิดจากถังน้ำยาแอร์ คอมเพรสเซอร์แอร์ระเบิด ถังไนโตรเจนระเบิด ถังแก๊สระเบิด ทั้งหลายเหล่านี้ล้วนมีแรงดันสูงทั้งนั้น การประกอบอาชีพช่างที่มีความเสี่ยงสูงขนาดนี้จำเป็นที่ช่างจะต้องมีความรู้และการปฏิบัติงานที่ถูกต้องตามหลักวิชาการช่าง เพราะหากไม่ความรู้เกี่ยวกับวัสดุอุปกรณ์ สารเคมีอันตราย ที่ต้องคลุกคลีอยู่ตลาดเวลาที่ทำงานไม่วายเาคงจะได้ฟังข่าวช่างแอร์โดนแอร์ระเบิดใส่อีกแน่นอน
แรงดันน้ำยาแอร์มากเกินถังน้ำยาโดยปกติแล้วจะต้องมี Safety valve สำหรับปล่อยน้ำยาที่มีแรงดันเกินออกจากถัง ช่างแอร์บางคนหรือบางร้านซื้อน้ำยาแอร์ราคาถูกมาที่ไม่มี Safety valve เมื่อนำไปชาร์จหรือเติมน้ำยาเพิ่มเข้ามาในถังมากเกินกว่าที่ถังจะรับได้ ถังน้ำยาก็ระเบิด
ใช้ออกซิเจนอัดแทนไนโตรเจนเพื่อหารอยรั่ว เรื่องแบบนี้เกิดขึ้นบ่อยๆ เช่น อัดออกซิเจนเข้าไปในระบบท่อน้ำยาเพื่อหารอยรั่ว ซึ่งโดยปกติแล้วต้องอัดไนโตรเจนเข้าไปเพื่อหารอยรั่วตามท่อน้ำยา แต่ช่างแอร์บางคนมักง่ายใช้ออกซิเจนอัดเข้าไปแทนเพราะขี้เกียจไปยกถังไนโตรเจน เพราะคิดว่ามันก็มีแรงดันเหมือนกันน่าจะใช้แทนกันได้ แต่ไม่รู้เลยว่าออกซิเจนนี่แหละช่วยให้ไฟติด ขยายตัวและแรงดันเพิ่มขึ้นเมื่อได้รับความร้อน เมื่อใช้ชุดเชื่อมแก๊สเชื่อมรอยรั่วที่หาเจอแล้วท่อน้ำยาได้รับความร้อนและทำให้ออกซิเจนขยายตัวแรงดันเพิ่มขึ้น และความดันนั้นไม่มีทางออกเพราะท่อน้ำยาถูกเชื่อมปิดแล้ว ทำให้ท่อน้ำยาที่เป็นท่อทองแดงแตกระเบิดอาจจะระเบิดตอนที่กำลังเชื่อมและชิ้นส่วนที่แตกออกอาจจะกระเด็นไปโดนช่างแอร์ หรือโดนถังแก๊ส ถังออกซิเจนที่อยู่ใกล้ ทำให้แรงระเบิดทวีคูณมากขึ้นอีก ถังแก๊สระเบิดสาเหตุแบบนี้สามารถเกิดขึ้นได้กับช่างแอร์ผู้ที่ปฏิบัติงามซ่อมบำรุงหรือติดตั้งแอร์บางครั้งเกิดจากการวางถังแก๊สตากแดดแล้วความร้อนทำให้แก๊สในถังขยายตัวและระเบิดได้ หรือจากแรงกระแทกแรงๆ ก็สามารถทำให้ถังแก๊สระเบิดได้เช่นกัน ถังแก๊สที่ปลอดภัยนั้นจะต้อง Safety Valve เช่นก้นกับถังน้ำยาแอร์ และการนำไปใช้ต่อพ่วงเป็นชุดเชื่อมแก๊สจะต้องมีวาล์วปรับแรงดันหรือ Regulator ด้วย
ถ่ายเทไนโตรเจนลงถังน้ำยาแอร์ เป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริงแล้วสำหรับความที่ไม่รู้้ของช่างแอร์ฝึกงานที่เคยถ่ายน้ำยาจากถังใหญ่ ประมาณ 50 - 60 กิโลกรัม ลงถังเล็กที่น้ำหนักเบาสำหรับพกพาง่ายไปเพื่อซ่อมแอร์ แต่คราวนี้ช่างแอร์ให้ยกถังไนโตรเจนมาเพื่ออัดหารอยรั่วท่อน้ำยา แต่ด้วยความมักง่ายและความขึ้นเกียจก็อัดไนโตรเจนที่มีแรงดันสูงถึง 2,000 psig. ลงถังน้ำยาที่รับแรงดันได้เพียง 200 psig. เท่านั้น เมื่อแรงดันเกินและเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วและมากกว่าถังจะสามารถรับได้ถังก็ระเบิด
สาเหตุของแอร์ระเบิดที่กล่าวมานั้นล้วนแล้วแต่เกิดจากความรู้ความเข้าในเรื่องแรงดันของสารเคมี และการปฏิบัติงานโดยที่ไม่มีช่างที่มีความชำนาญคอยควบคุมดูแลอย่างใกล้ชิด ทำให้เกิดอุบัติดเหตุจากความประมาณ ดังนั้นสำหรับช่างแอร์มือใหม่ที่มาฝึกงานเป็นช่างแอร์ไม่ควรทำงานโดยที่มีช่างใหญ่คอยควบคุม อย่าทำเพียงเพราะว่าเคยเห็นช่างใหญ่ทำมันไม่เห็นยากเราก็ทำได้ และลองทำดูโดยไม่ได้อยู่ในสายตาและการชี้แนะที่ถูกต้องจากช่างใหญ่ ส่วนหัวหน้างานที่เป็นช่างอาวุโสก็ควรสอนและสั่งงานผู้ช่วยช่างแอร์พร้อมๆ ทั้งให้ความรู้พร้อมกํนไปโดยไม่ปล่อยให้ทำงานเพียงลำพัง ส่วนร้านแอร์ที่รับช่างใหม่เข้าทำงานก็ต้องทำงานก็ต้องทำการทดสอบความสามารถก่อนรับเข้าทำงาน หากช่างแอร์ยังไร้ฝีมือก็ควรส่งไปฝึกอบรมวิชาชีพ่างยังหน่วยงานรัฐฯ เช่น กรมพัฒนาฝีมือแรงงานที่มีหน้าที่ฝึกอบรมอาชีพให้ช่างที่มาปฏิบัติงานมีความรู้ความสามารถปฏิบัติงานได้อย่างปลอดภัย
ท่านคงเคยได้ยินข่าวเรื่องช่างแอร์โดนแอร์ระเบิดใส่บาดเจ็ด ขาขาด แขนขาด บางรายถึงขั้นเสียชีวิตก็มี อันตรายแบบนี้เกิดขึ้นอยู่ทุกๆ ปี จากหลากหลายสาเหตุทั้ง แอร์ระเบิดจากถังน้ำยาแอร์ คอมเพรสเซอร์แอร์ระเบิด ถังไนโตรเจนระเบิด ถังแก๊สระเบิด ทั้งหลายเหล่านี้ล้วนมีแรงดันสูงทั้งนั้น การประกอบอาชีพช่างที่มีความเสี่ยงสูงขนาดนี้จำเป็นที่ช่างจะต้องมีความรู้และการปฏิบัติงานที่ถูกต้องตามหลักวิชาการช่าง เพราะหากไม่ความรู้เกี่ยวกับวัสดุอุปกรณ์ สารเคมีอันตราย ที่ต้องคลุกคลีอยู่ตลาดเวลาที่ทำงานไม่วายเาคงจะได้ฟังข่าวช่างแอร์โดนแอร์ระเบิดใส่อีกแน่นอน
แรงดันน้ำยาแอร์มากเกินถังน้ำยาโดยปกติแล้วจะต้องมี Safety valve สำหรับปล่อยน้ำยาที่มีแรงดันเกินออกจากถัง ช่างแอร์บางคนหรือบางร้านซื้อน้ำยาแอร์ราคาถูกมาที่ไม่มี Safety valve เมื่อนำไปชาร์จหรือเติมน้ำยาเพิ่มเข้ามาในถังมากเกินกว่าที่ถังจะรับได้ ถังน้ำยาก็ระเบิด
ใช้ออกซิเจนอัดแทนไนโตรเจนเพื่อหารอยรั่ว เรื่องแบบนี้เกิดขึ้นบ่อยๆ เช่น อัดออกซิเจนเข้าไปในระบบท่อน้ำยาเพื่อหารอยรั่ว ซึ่งโดยปกติแล้วต้องอัดไนโตรเจนเข้าไปเพื่อหารอยรั่วตามท่อน้ำยา แต่ช่างแอร์บางคนมักง่ายใช้ออกซิเจนอัดเข้าไปแทนเพราะขี้เกียจไปยกถังไนโตรเจน เพราะคิดว่ามันก็มีแรงดันเหมือนกันน่าจะใช้แทนกันได้ แต่ไม่รู้เลยว่าออกซิเจนนี่แหละช่วยให้ไฟติด ขยายตัวและแรงดันเพิ่มขึ้นเมื่อได้รับความร้อน เมื่อใช้ชุดเชื่อมแก๊สเชื่อมรอยรั่วที่หาเจอแล้วท่อน้ำยาได้รับความร้อนและทำให้ออกซิเจนขยายตัวแรงดันเพิ่มขึ้น และความดันนั้นไม่มีทางออกเพราะท่อน้ำยาถูกเชื่อมปิดแล้ว ทำให้ท่อน้ำยาที่เป็นท่อทองแดงแตกระเบิดอาจจะระเบิดตอนที่กำลังเชื่อมและชิ้นส่วนที่แตกออกอาจจะกระเด็นไปโดนช่างแอร์ หรือโดนถังแก๊ส ถังออกซิเจนที่อยู่ใกล้ ทำให้แรงระเบิดทวีคูณมากขึ้นอีก ถังแก๊สระเบิดสาเหตุแบบนี้สามารถเกิดขึ้นได้กับช่างแอร์ผู้ที่ปฏิบัติงามซ่อมบำรุงหรือติดตั้งแอร์บางครั้งเกิดจากการวางถังแก๊สตากแดดแล้วความร้อนทำให้แก๊สในถังขยายตัวและระเบิดได้ หรือจากแรงกระแทกแรงๆ ก็สามารถทำให้ถังแก๊สระเบิดได้เช่นกัน ถังแก๊สที่ปลอดภัยนั้นจะต้อง Safety Valve เช่นก้นกับถังน้ำยาแอร์ และการนำไปใช้ต่อพ่วงเป็นชุดเชื่อมแก๊สจะต้องมีวาล์วปรับแรงดันหรือ Regulator ด้วย
ถ่ายเทไนโตรเจนลงถังน้ำยาแอร์ เป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริงแล้วสำหรับความที่ไม่รู้้ของช่างแอร์ฝึกงานที่เคยถ่ายน้ำยาจากถังใหญ่ ประมาณ 50 - 60 กิโลกรัม ลงถังเล็กที่น้ำหนักเบาสำหรับพกพาง่ายไปเพื่อซ่อมแอร์ แต่คราวนี้ช่างแอร์ให้ยกถังไนโตรเจนมาเพื่ออัดหารอยรั่วท่อน้ำยา แต่ด้วยความมักง่ายและความขึ้นเกียจก็อัดไนโตรเจนที่มีแรงดันสูงถึง 2,000 psig. ลงถังน้ำยาที่รับแรงดันได้เพียง 200 psig. เท่านั้น เมื่อแรงดันเกินและเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วและมากกว่าถังจะสามารถรับได้ถังก็ระเบิด
สาเหตุของแอร์ระเบิดที่กล่าวมานั้นล้วนแล้วแต่เกิดจากความรู้ความเข้าในเรื่องแรงดันของสารเคมี และการปฏิบัติงานโดยที่ไม่มีช่างที่มีความชำนาญคอยควบคุมดูแลอย่างใกล้ชิด ทำให้เกิดอุบัติดเหตุจากความประมาณ ดังนั้นสำหรับช่างแอร์มือใหม่ที่มาฝึกงานเป็นช่างแอร์ไม่ควรทำงานโดยที่มีช่างใหญ่คอยควบคุม อย่าทำเพียงเพราะว่าเคยเห็นช่างใหญ่ทำมันไม่เห็นยากเราก็ทำได้ และลองทำดูโดยไม่ได้อยู่ในสายตาและการชี้แนะที่ถูกต้องจากช่างใหญ่ ส่วนหัวหน้างานที่เป็นช่างอาวุโสก็ควรสอนและสั่งงานผู้ช่วยช่างแอร์พร้อมๆ ทั้งให้ความรู้พร้อมกํนไปโดยไม่ปล่อยให้ทำงานเพียงลำพัง ส่วนร้านแอร์ที่รับช่างใหม่เข้าทำงานก็ต้องทำงานก็ต้องทำการทดสอบความสามารถก่อนรับเข้าทำงาน หากช่างแอร์ยังไร้ฝีมือก็ควรส่งไปฝึกอบรมวิชาชีพ่างยังหน่วยงานรัฐฯ เช่น กรมพัฒนาฝีมือแรงงานที่มีหน้าที่ฝึกอบรมอาชีพให้ช่างที่มาปฏิบัติงานมีความรู้ความสามารถปฏิบัติงานได้อย่างปลอดภัย
